Laboratuar Testi 2

 

Williams R. Craig, Roberts L S Harry ve Kokkinn J Michael tarafından hazırlanan Mosquito Slayer`in üç modelinin sivrisinek yakalamasındaki geçerlilik testi konulu bir rapor:

 

Sivrisinek Araştırma Laboratuarı

 

Kimyasal ve moneküler Biomedikal Bilimler Akademisi
North Terrace, Adelaide 5001

Şubat 2001

 

I. ÖNSÖZ

 

     Bilimsel Literatürde ışık tuzağı gibi standart haşere tuzakları sivrisinek popülasyonları çalışmalarında sık kullanılmaz. Sivrisinek özel tuzakları sivrisinek tarafından vucüdu algılamak için kullanılan fiziksel, görsel ve havadan yayılan işaretleri kullanır.

 

     Halkın kullanımına yönelik mevcut ticari haşere tuzaklarının sayısında artış vardır. Bu tuzaklar sivrisinekleri neyin cezbettiğini bilen bilimsel anlayışla tasarlanmaktadır. Testi biten 2 Mosquito Slayer tuzağı sivrisinekleri cezbeden faktörleri ve bilimsel bilgileri birleştirerek Bantix Pty Ltd tarafından tasarlanmıştır. Bu tuzaklardan bazıları çok sayıda sivrisineği tuzağa düşürebilirse sivrisinekleri yerel halktan uzak tutabilecektir. Sivrisinek kontrolü için bir bütünleşmiş zararlı haşere planı yönetimiyle haşereleri halktan uzak tutmak mümkün olabilir.

 

II. Testin Amacı ve Alanı

 

     Bu test iki ana sorunun cevabını araştırmaktadır.

 

1. Mosquito Slayerìn sivrisinek yakalama yeteneği nedir?
2. Mosquito Slayerìn bir yerleşim bölgesinde zaman içinde yerel sivrisinek populasyonunu azaltma yeteneği nedir?

     Bu iki sorunun adresi doğal ve yapay durumlarda sivrisinek yakalama yeteneğini karşılaştırılan ve test edilen 3 tuzak modelidir. Ayrıca, bir yerleşim bölgesindeki ısıran sivrisineklerin sayısını azaltıp azaltamayacağını belirlemek içinde denenmişlerdir.

 

III. Materyal ve Metot

 

     A. Tuzaklar bu testle denenmiştir.

 

     1. Karbondioksit ile çalışan Mosquito Slayer ana ve uydu modeli

 

     Bu tuzaklar sivrisinekleri bir ışık kaynağı ile cezbederek çalışır. O esnada sıvı bir solusyana düşmesini sağlar ve ölürler. Işık kaynağına çekim aşağıdaki cezbedicilerle kolaylaştırılmıştır.     

• Karbondioksit gazı nefes verme,
• Sulu bir laksit asit solusyonu (öldürücü sıvı solüsyon gibi davranır),
• Ünitenin tepesinde ve arkasındaki bir ısı ünitesi,
• 1 octen – 3 Ol (octenol) deriyi sokarken salgılanan cezbedicilik
• Ses yayma ünitesi ( özellikle dişi sinekleri cezbeder)
• Işık sivrisinekleri cezbettiği düşünülen kendiliğinden dalgaboyu yayılan,

2. Mosquito Slayer - Gazsız Tuzak

 

     Bu tuzak karbondioksit kullanılmadığı için farklıdır.

 

     B. Test edilen farklı modellerin haşereleri tuzağa çekme yeteneği

 

          i) Sivrisinekleri tuzağa düşürme becerisi

 

         Tuzaklar Güney Avustralya'daki Adelaide iş Merkezi Bölgesinin 15 km kuzeyindeki bir sahil bölgesinde (Globe Derby Park) test edilmiştir. Bölge mevsimsel olarak çok sayıda Aedes camptorhynchus (Thomson) ve Aedes vigilax (Skuse) sivrisinekleriyle tanınan mangrov ormanı ve deniz bataklığına çok yakınlarında bulunmaktadır. Sivrisineğin bu iki türü gündüz ve gece esnasıda saldırgan ısırıclardır ve virus bulaştırıcı yerel önemi olan vektördürler. ( Ross River virüsü gibi)

 

         5 tuzak yeri kullanılmıştır. Bu yerler özel mülk alanında ev sahibinin evinin yakınlarındadır. Bu tuzakların herbiri dizaynları gözönünde bulundurulsa bile gelişigüzel bir şekilde yerleştirilmiştir ve her tuzak yerinde iki kere test edilmiştir.

 

         Bu tasarım tuzaklar arasında yakalanan toplam sivrisinek sayısı kadar yer ve tuzakların etkilerinin tarih kaydı içinde istatistiksel karşılaştırmaya olanak sağlamıştır. Tuzaklar 5–22 Aralık 2000 tarihleri arasında yerleştirilmiştir.

 

         Tuzaklar öğleden sonra kurulmuştur ve gece boyunca çalıştırılmıştır. Tuzaklar özellikle bitki örtüsünün içinde ikametgaha yakın gölge alanlarda kurulmuştur. Sivrisinekler potansiyel kuru hava şartlarından sakınmak için gün boyu bitkisel alanlarda toplu olarak konaklarlar.

 

         Yakalanan sivrisinekler %70 ethanol içinde saklanarak örnek kavanozlarında labaratuvara taşındılar. Sivrisinekler sayıldı, cinsleri belirlendi ve yok edildi.

 

          ii) Hedeflenmeyen omurgasızlardan sivrisineklerin belirlenmesi

 

         Sivrisineklerden başka omurgasızlar tam olarak teşhis edilemeden ve sayılmadan önce kabaca sınıflandırılmıştır.

 

          iii) Diğer bulaşıçı hastalık yayan omurgasızları yakalama yeteneği

 

         Mümkün olabilen diğer önemli zararlı haşereler tesbit edilmiştir. Özellikle at sinekleri, yumurtalarını yiyecekler üstüne bırakan karasinekler gibi diğer kan emici cifte kanallılarla ilgilenilmiştir.

 

     C. Mosquito Slayer kullanılarak Sivrisinek Kontrolü

 

          i) Tuzak- Doküman Çalışması

 

         Sivrisineklerin ısırdığı bir ikametgah çevresi gibi alanlarda haşere tuzaklarının sivrisinek sayısını azaltığ azaltmadığını belirleyebilmek için tuzaklar bir aylık dönem süresince her gün çalıştırılmıştır. Tuzaklar 20.00`da ( gün batımından 30-45 dk önce) öalışmaya başlamış ve 08.00`da ( güneş doğduktan 2 – 2.5 saat sonra ) otomatik olarak kapatılmıştır. Tuzakların bakımı (solisyon deposunu dolu olarak tutumak gibi ) özellikleri bu çalışmaya uygun olanlardan seçilen ikametgah sakinleri tarafından yapılmıştır.

 

        Bölgedeki sivrisinek sayısı EVS tuzağı tarafından ve insan ısıran yakalayıcı (Human biting catch) kullanılarak her iki haftada bir gözlenmiştir. Sivrisinek nüfusu tuzakların çalıştırıldığı ve yaklaşık 500mt uzaktaki kontrol yerlerinin her ikisinde de gözlenmiştir. İnsan ısıran yakalayıcı (Human biting catch) gün batımından hemen sonraki 10 dakika için sağaltım yerine sonrada 10 dakika için kontrol yerine götürülmüştür.

 

         Bu taşıma, toplama kabı içine depolanan ısıran sivrisineklerin kanatları ve vucutlarını ayırdıktan sonra laboratuarda örnekleri sayma ve belirlemeye yapılmıştır. EVS tuzağı günbatımından 30 dakika önce sağaltım ve kontrol yerlerine konulmuştur ve ertesi sabah geri alınmıştır. Tuzaklar bu yöntemle test edilmiştir:

 

 

Karbondioksitli Mosquito Slayer Ana ve Uydu Tuzağı

 

         Test Alanı: Globe Derby Park`ın 107 Globe Derby Girişindeki evin arkasındaki at ahırı yakınları Ana ve uydu tuzaklar genel inorganik atıklardan (eski metal tabakalar, müzik aletleri gibi) 10 metre uzağa ve sonrasında küçük okalüptüs ağaçları korusu civarına yerleştirilmiştir. Bir EVS tuzağıda her iki haftada bir Mosquito Slayer ile aynı yerlere yerleştirilmiştir. Human biting catch bu alanın rüzgar yönünde 10 mt aşağısına taşınmıştır.

 

         Tuzaklar 31 Aralık – 5 Şubat 2000 tarihleri arasında çalıştırılmıştır.

 

         Kontrol Merkezi- Globe Derby Park`ın 93 Globe Derby Girişi. 93 nolu giriş 107 nolu girişin yaklaşık 500 mt doğusundadır. Güneybatı rüzgarına daşağı yukarı dik olan ik yeri düz bir çizgi birleştirir. Sivrisineklerin ana üreme yerlerinin tuzakların çalıştırıldığı ve kontrol edildiği yerin rüzgarın 1km aşağısında olduğu düşünülmektedir.

 

Gazsız Mosquito Slayer Tuzağı

 

         Test Alanı- Güney Avustralya Gawler limanı yakınları, Adelaide iş Merkezi Bölgesinin yaklaşık 34 km kuzeyindeki Buckland Parkı arazisindeki ana ev yakınları. Bir EVS tuzağı Mosquito Slayer ile aynı yere her iki haftada bir yerleştirilmiştir. Bitingcatch tuzaktan 10 mt uzakta çalıştırılmıştır.

 

         Tuzak 01 – 31 Ocak 2001 tarihleri arasında çalıştırılmıştır.

         Kontrol Merkezi- Okalüptüs ağaçları koruluğu içinde Buckland Parkı arazisinde 500 metre kuzey.

 

ii) Sivrisinek tuzağı Verimliliğinde Kapalı sistem

 

         Verilen zaman dilimini içinde bilinen bir sivrisinek türünü yakalamak için tuzakların yeteneğini belirleyebilmek için dişi sinekleri kapsayan kapalı bir sistem ve bir test tuzağı kurulmuştur. Kapalı sistem ekranlı bir evden (yani 3,8 m x 3,8 m genişliğinde 2,1 m yükseklikte polyester-vinil döşemeli ve çatılı fakat sadece duvarları nedeniyle haşereleri tuzağa düşürebilen çadır) oluşmaktadır. Bu sistem Adelaide kenar mahalledeki bir bahçeye özellikle gölgedeki çimenlerin üzerine yerleştirilmiştir.

 

 

         EVS tuzağı ile yakalanan 100 yetişkin dişi Ae. vigilax sivrisineği tuzağın denenmesinden bir gğn önce screen house(ekran ev) içinde ortaya çıkarılmışlardı. Sivrisineklere screen-housenin bir küşesindeki geniş iri bir bitki şeklinde nemli alan sağlanmıştı. Ayrıca, % 15`lik sakaroz bir depodan ıslak bir fitil tarafından verilerek sağlanmıştı.

 

         İki tuzağın her biri 3 gece süresince kapalı sistem içinde test edilmiştir. Tuzaklarda yakalanan sivrisinek sayısı bütün zamanlarda screen house içine 100 Ae. vigilax sivrisineğini sabitlemeyi sağlamak için sayıldı ve yerleştirildi.

 

 

IV. Sonuçlar

 

A.Sivirisinekleri tuzağa çekme yeterliliği

 

         Karbondioksitli ana ve uydu tuzaklar gecede ortalama 100 ün üzerinde sivrisineği yakalayarak en büyük sivrisinek yakalama etkinliğini göstermiştir. Gazsız Mosquito Slayer tuzağı da sivrisinek yakalamada başarılıdır. Her iki tuzakta gece başına 1 veya hiç erkek sivrisinek yakalamıştır. % olarak karşılaştırırsak Mosquito Slayer ana ve uydu tuzakları için gecede yakalanan erkek sivrisinekler %1'den daha azdır. Mosquito Slayer ana ve uydu tuzaklarıdaki sivrisinek sayısı bağımsız olarak 6 durumda sayılmıştır. Genel olarak, ana ve uydu tuzaklar arasında istatistiksel olarak önemli bir fark olmamasına rağmen Ana tuzak uydu tuzağından biraz daha fazla sayıda sivrisinek yakalamıştır. Aedes vigilax en yoğun yakalanan sivrisinek türüydü. Tuzakların yerlerinin deniz kenarı ve mangrov bataklığına yakınlığını göz önünde bulundurursak bu beklenen bir durumdu. Aynı zamanda Aedes camptorhynchus, Aedes notoscriptus ve various Culex türleri de yakalanmıştır.

 

B. Hedeflenmeyen(Araştırma Konusu Olmayan) omurgasızlardan sivrisineklerin belirlenmesi

 

         Her iki tuzakta gecede ortalama 250 den az diğer omurgasızları yakalamıştır. Gecede yakalanan sivrisinek sayısı ile diğer omurgasızların sayısı karşılaştırıldığında açıkça Mosquito Slayer ana ve uydu tuzaklarının sivrisinekler için büyük çekiciliğe sahip olduğu görülmektedir. Tuzaklar için elde edilen bir aritmetik ortalama oranı (sivrisinekler: sivrisnek olmayanlar) 08,1'e yakındır.

C.Tuzak-DokümanÇalışması

 

         Mosquito Slayer ana ve uydu tuzakları ısıran sivrisinekleri etkili olarak azaltmada ümit vericiydi. Sağaltım ve kontrol yerlerindeki sivrisinek sayısı tuzakların çalıştırılmasında benzer öncelik taşımaktadır. Tuzak yerlerine tuzakların kurulmasından sonra kontrol yerinde (tuzaksız) Mosquito Slayer ana ve uydu tuzakları kullanarak yakalanan sivrisineklerin sağaltım yerinde yakalananın yarısı kadardır. Human biting catch'in sağaltım yerinde (Mosquito Slayer ana ve uydu tuzakları kullanılarak) yakaladığı ısıran sivrisinek sayısı daima kontrol yerinden (tuzaksız) daha düşük olduğu için bu sonuçta şasırtıcıydı.

 

         Gazsız Mosquito Slayer tuzağı sivrisinek sayısını azaltmada yeteri kadar başarı göstermedi. Kontrol yeri ile karşılaştırıldığında sağaltım yerinde sivrisinek sayısının şiddetle artmadığı tartışılabilir. Human catch verisi 1 aylık çalışmadan sonra sağaltım ve kontrol yeri arasında küçük farklılıklar gösterir. Bütün alanlardaki sivrisinek sayısı test süresinde artmış gibi izlenim verdiğinden Gazsız Mosquito Slayer tuzağı human biting catch' dekine eşit bir büyüklükte artışı engellendiği şeklinde yorumlanabilir.

 

D. Kapalı Sistem Sivrisinek Yakalama Etkinliği

 

         Screen house yakalanan sivrisinekleri içine yerleştirme ve sivrisinekler için araştırmalarında beslenmeyi sağlayan bitki gibi uygun bir ortamı sağlamada uygun çalıştırılmaktadır. İkincisi screen house içindeki tuzak devreye girdiğinde saldırgan insan ısıranları tanımlar. Yapay bir çevre olmasına rağmen screen house açık havadadadır ve bu yüzden yerel hava koşullarına bağımlıdır. Testin yapıldığı yerde gece boyunca sıcaklık 24 oC'den 31,6 oC 'ye nem oranı % 22den -% 38'e değişmektedir. Sonuçta hava şartları sıcak, kuru ve hafif rüzgardı.

 

         Tuzakların her iki modeli Ae. vigilax sivrisineğini screen house içinden yakaladı. Yakalama ortalamasında anılan sıraya göre gecede 100 Ae. Vigilaxın 24,5 (+10.5) ve 30.5 (+14.5) oranı ile yakalamada en başarılı Mosquito Slayer ana ve uydu tuzaklarıydı.

 

         Gazsız Mosquito Slayer tuzağı gecede 100 sivrisinek içinde sadece 1,5 (+1,5) yakalama ortalamasıyla bu açıdan bakılırsa etkileyici değildi.

 

 

V.Tartışma

 

A. Farklı Modellerin Karşılaştırılması

 

         Mosquito Slayer ana ve uydu tuzaklarının sivrisinek yakalamak için en etkili tuzaklar olduğu açıkça bellidir. Karbondioksit ile çekici hale getirilen minyatür ışık tuzağı (EVS gibi) gecede 260.000`in üzerinde sivrisinek yakaladığı için etkinliği ile ünlendiği rapor edilmiştir. Bu ün, Mosquito Slayer ana ve uydu tuzaklarının bir karşılaştırma testinde EVS`den daha iyi sivrisinek yakalamasıyla ilgilidir.

 

         Başka bir ifadeyle dişi sivrisinek yakalamada Mosquito Slayer ana ve uydu tuzaklarının erkeklerin aksine dişiler için oldukça spesifik olduğu açıkça görülmektedir. Bu durum, Mosquito Slayer ana ve uydu tuzaklarındaki cezbeden ses birimi gibi kullanılan teknolojinin özellikle dişileri, çekmede başarılı olduğunu göstermektedir. Bu durum, yakınlarda bulunan sivrisinek türleri ve diğer türlerdeki erkekleri büyük sayılarda yakalayabilmesi ile ilişkili olabilir.

 

         Diğer omurgasızlara oranla sivrisineklerin özelikleri herhangi bir sivrisinek tuzağı geliştirme amacında istenilen düzeydedir. Benzer olarak, potansiyel faydaları olan veya zararsız omurgasızları yakalamktan kaçınmak çevre bilinçli tuzak üreticilerinin hepsi için bir önceliktir. Bu düşüncede, Mosquito Slayer`in test edilen diğer tuzaklara göre sivrisinek faunasından olmayanlar üzerinde daha az etkiye sahip olduğu belirtilmelidir.

 

         Mosquito Slayer'in ana ve uydu birimleri arasındaki bir karşılaştırmada bilinen sivrisinek sayısında keşfedilen bir farklılık yoktur. Bu duurm her iki tuzağın eşit değere sahip olduğunu göstermektedir.

 

B. Sivrisineklerin rahatsız etmesini azaltan faydalı tuzaklar

 

         Tuzakların test edilmesi tamamlandığında sadece Mosquito Slayer ana ve uydu tuzağının sivrisinek sayısında önemli azaltmay aneden olduğu görülmüştür. Bu sonuç, EVS tuzağının sonuçlarının düşük kalması ve human biting catchin tuzağının çalıştırıldığı yerlerde sürekli olarak düşük sonuç vermesiyle açıkça kanıtlanmıştır. Bu örnekte gazsız Mosquito Slayer tuzağı sivrisinek sayısını azaltmada yeterli olmamıştır. Yine de diğer koşullarda tuzaklar daha etkili olabilir.

 

         Mosquito Slayer ana ve uydu tuzakları Aedes notoscriptus (ağaç kovuklarında üreyen türler) problemi olan şehir bahçeleri gibi farklı bir durumda test edilirse neredeyse aynı ikna edici sonuçların elde eldilmesi muhtemeldir. Önemli Ae. notoscriptus sorunu bir bahçedeki 100 kadar sivrisinek olması nedeniyle artabilir. Bu raporda gösterilen veriler bu gibi problemlerin Mosquito Slayer Gaz tuzağının yeteneğiyle ortadan kalkabileceğini önermektedir.

 

         Başka bir ifadeyle, farklı tuzakların testleri bittiğinde karbondioksitli Mosquito Slayer`in en çok etkili tuzak olduğu açıkça görülmüştür.

 

         Sivrisinek kontrolü için kullanılan karbondioksitli Mosquito Slayer test edilen tuzakların içinde en iyi seçenek olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte yüksek oranda çok sayıda sivrisinek göçü olan bir alanda etkili kontolunun bir aletin yaptığı gibi yapılması beklenemez.

 

         Bu tuzaklar küçük ve doğru belirlenmiş alanlardaki mevcut kontrol programlarını artırmayı veya pahalı olmayan bir alternatif sağlar.

 

         Mosquito Slayer`in en eski modeli Megacatch idi. Megacatch bilimsel testlerinde teknolojinin tam detaylarını kullanılasına olanak sağlar. Mosquito Slayer, toplam maliyeti azaltma etkisi sağlayarak gaz regulatörünü kaldırdı, ses yayma ve yeni bir ışık tayfı eklenmesi gibi özelliklerle geliştirildi.